Lessen uit de kredietcrisis
Eerste column in TOM, Twents Ondernemers Magazine

De ontwikkelingen in de kredietcrisis volgen elkaar snel op. Op het moment dat ik dit schrijf (medio oktober 2008) zijn we meer dan een jaar verder na de eerste verschijnselen van de crisis in de zomer van 2007. Instituten, die de buitenwereld voorheen als solide had beschouwd, vallen om of worden door overheden overgenomen.

Politici, deskundigen en journalisten vallen over elkaar heen om oorzaken en schuldigen aan te wijzen. Daarover bestaat nog wel enige overeenstemming. Aangemoedigd door forse bonussen zijn te grote risico’s genomen, met name bij het verstrekken van leningen. Daarnaast zijn samengepakte en overgedragen kredietrisico’s onderschat.

Over de aanpak van de crisis lopen de opvattingen echter uiteen. Het bewust laten omvallen van Lehman Brothers is een toepassing van de opvatting dat ‘de bankiers’ maar moeten leren dat belastingbetalers niet altijd de schade zullen dragen van door hen genomen risico’s. De ondergang van deze zakenbank had echter een domino-effect in de financiële wereld. De pijn wordt ook gevoeld door de klanten van Nederlandse instellingen die afgingen op garanties van Lehman. Dat geeft steun aan een andere opvatting: help ook (klanten van) instellingen die het misschien minder verdienen. In de complexe financiële wereld valt het lid namelijk (ook) op de neus van anderen dan degenen die het onderste uit de kan wilden.

Het zal voor de klanten van een Rabobank zuur zijn dat zij uiteindelijk meebetalen aan de schadeloosstelling van de Icesave-spaarders. Worden die spaarders echter niet geholpen, wordt het vertrouwen in de financiële sector nog veel meer aangetast. Per saldo zou de schade als gevolg daarvan groter zijn. Wel is het zaak herhaling te voorkomen.

Deze crisis herinnert ondernemers aan een paar universele uitgangspunten.
I. Een garantie is even veel waard als de partij die hem geeft. Spreid risico’s bij grote belangen. Vertrouw niet alleen op de omvang van een contractspartij.
II. Prestatiebonussen die op jaarbasis worden vastgesteld moedigen bestuurders en (andere) werknemers aan te veel op de korte termijn te focussen. Zij kunnen daardoor risico’s nemen die schade op lange termijn als gevolg hebben.
III. Veel succes en macht leiden nogal eens tot zelfoverschatting. Kritiek binnen een managementteam, vanuit toezichthouders of door onafhankelijke adviseurs is gezond en houdt bestuurders scherp.
IV. Een hefboom werkt twee kanten op. Reken door of uw bedrijf hogere rentes op een aan te trekken financiering uit dalende inkomsten zou kunnen voldoen.

Houdt men die uitgangspunten wat beter voor ogen, hebben we ten minste ook nog voordeel van de crisis.

Michaël van Knippenberg
Advocaat te Enschede

Deze column verscheen eerder in TOM 1, november 2008
terug