De Eerste Kamer hield een wetsvoorstel tegen dat de positie van nabestaanden regelde omdat senatoren vreesden voor een ‘claimcultuur’ en ‘Amerikaanse toestanden’. Maar is die vrees terecht?
In 1992 bestelde mevrouw Liebeck (toen 79) bij de ‘McDrive’ een koffie die uiteindelijk op haar schoot terecht kwam. Een Amerikaanse jury kende haar in een rechtszaak tegen McDonald’s bijna drie miljoen dollar toe. Regelmatig wordt die zaak als voorbeeld aangehaald van de ‘Amerikaanse’ situatie van een ‘claimcultuur’, ‘frivole’ rechtszaken en ‘torenhoge’ schadevergoedingen.
Vooropgesteld zij, dat de situatie in de VS zodanig anders is dan in Nederland, dat we nooit met een vergelijkbare procesdrift te maken zullen krijgen. Procederen zit niet zo in onze cultuur. Ook in vergelijking met andere Europese landen zijn er in Nederland per hoofd van de bevolking relatief weinig rechtszaken. Daarnaast kennen we, in tegenstelling tot de VS, in Nederland niet het systeem van ‘punitive damages’, een soort verhoging van de reguliere schadevergoeding als ‘straf’. Het in de VS mede daardoor veel gebruikte systeem van ‘no cure no pay’, waarbij een advocaat alleen betaald wordt als de zaak gewonnen wordt, is in Nederland (nog) verboden. In de VS is een rechtszaak bovendien veel vaker de enige manier om inkomens- of vermogensverlies af te dekken. De voedingsbodem is hier dus beduidend minder voor een ‘claimcultuur’.
De zaak van mevrouw Liebeck lag overigens ook wat genuanceerder. McDonald’s wist dat jaarlijks vele mensen koffie morsen over zichzelf of een ander. Zij had niets gedaan naar aanleiding van eerdere klachten over de te hete koffie. De koffie die in McDrives geserveerd werd, was veel heter (volgens voorschriften van McDonald’s tot 88°C) dan een gebruikelijke serveertemperatuur. Dit droeg ertoe bij dat mevrouw Liebeck derdegraads brandwonden opliep, twee jaar medische behandeling nodig had en nog maar 38 kilogram woog. Ze had McDonald’s $ 20.000 gevraagd voor daadwerkelijk geleden en verwachte schade; men bood haar $ 800. De jury kende zoals gemeld bijna drie miljoen dollar toe, met name ‘punitive damages’. Het lijkt erop dat de jury de weinig elegante houding van McDonald’s wilde afstraffen. De rechter matigde de vergoeding tot ruim zeshonderdduizend dollar, driemaal het bedrag van de inmiddels opgelopen daadwerkelijke schade en ongeveer gelijk aan de huidige inkomsten van McDonald’s in een kwartier (mijn schatting). Uiteindelijk werd de zaak voor een geheim gehouden bedrag (lager nog dan die zeshonderdduizend dollar) geschikt. Mevrouw Liebeck verdiende dus wat meer sympathie dan ze van menigeen kreeg.
Mr. Michaël S. van Knippenberg
Advocaat te Enschede
Deze column verscheen eerder in TOM (Twents Ondernemers Magazine) van februari 2012